Winst is niet vies

Johannes Visser maakt zich druk over het feit dat VARA-programma De Wereld Draait Door naast cultuur nu ook aandacht besteedt aan commercie in de vorm van startups (nrc next, 17 februari). Wat daaraan ten grondslag ligt, is een gloeiende hekel aan veel geld verdienen. Voor Visser gaan cultuur en commercie niet samen.

En daar zit precies het probleem. De culturele sector vindt geld verdienen vies. Vergeet deze sector dat cultuur ontzettend veel geld kost omdat het een enorme waarde vertegenwoordigt en dat die niet met lucht kan worden betaald? Het geld waarmee dat kunstproject is gesubsidieerd door de gemeente, is in the end het geld dat gecreëerd is door een onderneming.

Als de culturele sector af zou stappen van het idee dat geld verdienen vies is, dan was het hele probleem opgelost. Johannes Visser schrijft: “De VARA ziet geen verschil meer tussen commercie en kunst. […] Winst maken is ook een kunst”. Het zou fantastisch zijn als de culturele sector dit motto zou overnemen. Al die creatieven die goed zijn in kunst bedrijven, zouden volgens dit motto met gemak hun eigen broek op kunnen houden. Misschien zelfs wel twee broeken.

De eerste les van een spoedcursus cultureel ondernemerschap zou moeten bestaan uit het omarmen van het principe van ondernemen: waarde creëren voor een betalend publiek. Het getuigt van een soort arrogantie dat sommige kunstenaars zich vooral niet bezig willen houden met het publiek. Niet in gesprek gaan met de ontvanger zorgt echter voor producties die slechts een handjevol mensen wil kopen. Dat soort ondernemers houdt het in het bedrijfsleven niet lang vol. Volkomen logisch; er is geen vraag naar. Waarom moeten culturele instellingen die hun publiek niet weten te bereiken dan wel kunstmatig in leven gehouden worden?

De klaagzang van Johannes Visser getuigt van een gevoel van machteloosheid. Dat ‘die mensen met geld het allemaal maar bepalen’. Daar kun je als een ware Calimero over blijven klagen. Je kan ook het ondernemerschap omarmen en je uit die afhankelijke positie werken.

Gelukkig zijn er kunstenaars die begrijpen hoe ze hun artistieke kwaliteiten kunnen inzetten binnen bedrijven zonder hun artistieke integriteit te verliezen. Zelf zijn ze niet commercieel en laten ze de financiële afhandeling liever over aan een zakelijk leider. Het gaat om het accepteren en omarmen van het principe dat je produceert voor een publiek dat daarvoor betaalt. En als dat een bedrijf is, dan hou je daar zeker twee broeken aan over.

Een ingekorte versie van deze reactie werd op 20 februari 2012 op de opiniepagina van nrc next geplaatst. Voor een concreet voorbeeld van cultureel ondernemerschap, check: ShopCultuurBewust.nl

Artikel: nrc next | 17 februari 2012 | Johannes Visser